اصناف چين
سازمانهاي صنفي چين بسيار قديمي است. مهمترين نوع آن كونگ سو، يعني انجمنهاي هريك از حرفهها براي حمايت متقابل است. منشأ اين نوع، كه نزديكترين نوع به سازمانهاي صنفي غرب است، به زمان سلسلهٴ هان و حتي سلسلهٴ چو ميرسد.
نوع ديگر به نام هوي ـ كوان كم و بيش همچون انجمن هَمْولايتيها در يك ولايت غريب بود. منشأ آن به دورهٴ سلسلهٴ تئانگ مربوط ميشود. با اينكه اسم آن چيزي شبيه اتاق اصناف است، ولي هيچ شباهتي به اصناف غربي ندارد. بالاخره در چين انجمنهايي از بازرگانان وجود دارد شبيه اتحاديهٴ هانسايي در سدههاي ميانه يا اتاق بازرگاني امروز.
اتحاديههاي صنفي چين را نبايد با بسياري از انجمنهاي سري اشتباه كرد كه كاملاً جنبهٴ ديني يا سياسي دارند و هرگز منحصر به صنف يا كسب معيني نبودهاند.
اصناف ژاپن
از آنجا كه هيچ امكاني براي بررسي اصناف ژاپن نداشتهام، از نامهٴ دكتر شيوساكانيشي استفاده ميكنم كه در پاسخنامهٴ من لطف كردهاند (27 ماه مه 1941):
در نظام كهن ايلي سدهٴ هشتم واحدي به نام ((به))1 وجود داشت. ((به)) از روٴساي خانوادههايي تشكيل ميشد كه داراي تبار مشترك نبودند،
بلكه شغل واحدي داشتند، مانند بافندگي، ساختن وسايل يا انجام مراسم ديني. اغلب ((به)) را صنف ترجمه ميكنند. عضويت در آن و همچنين
مقامات آن موروثي بود. از اين جمله داريم تانابه (يعني صنف كارگران كشاورز)، آمابه (صنف ماهيگيران)، هاسابه (صنف سفالگران) و امثال آن.
جنگهاي گسترده در سدهٴ چهاردهم اتحاديههاي صنفي قديم و سازمانهاي مشابه را تقويت كرد. چون زمانه ناامن بود، بازرگانان و پيشهوران
ناگزير بودند خود براي حفظ منافعشان تدبيري بينديشند، آنان معمولاً خود را تحت حمايت شخص يا نهادي نيرومند قرار ميدادند. مثلاً صنف
چيتسازان از حمايت زيارتگاه نيرومند گيون برخوردار بود و صومعهٴ تندائي در كوه هيئي حامي انبارداران بود. از صنف كاغذسازان كيوتو،
بوجوي نيرومند حمايت ميكرد و از زرگران، خاندان كونوئه. ولي در نظام اداري تمركزيافتهٴ پس از سدهٴ چهاردهم، اتحاديههاي صنفي تدريجاً
آزاديهاي خود را از دست دادند.